Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.      Sluiten

Vraag en antwoord

Wie heeft het aandeel gevonden?
Ruben Schalk, 25 jaar, Universiteit Utrecht, studie History: cities, states and citizenship is de vinder van het aandeel. Ruben doorzocht verschillende documenten in het Westfries Archief voor zijn scriptie over bedrijfsfinanciering door Enkhuizers in de Gouden Eeuw. Hierbij stuitte hij op een exemplaar van wat het oudste aandeel ter wereld heet.

Wat maakt het aandeel zo bijzonder?
Het is het oudst bekende aandeel ter wereld. De VOC was de eerste onderneming ter wereld die was gefinancierd met vrij verhandelbare aandelen. De handel daarin vormde de aanzet voor het ontstaan van de Amsterdamse Beurs, de oudste effectenbeurs ter wereld.
Het gevonden aandeel is drie weken ouder dan het tot voor kort oudst bekende aandeel, dat dateert van 27 september 1606 en afkomstig is uit het Stadsarchief Amsterdam. Wat het document ook bijzonder maakt, is dat het aan de binnenkant gedetailleerde beschrijvingen heeft van de dividenduitkeringen tot maar liefst 1650. Aantekeningen op eerder gevonden aandelen lopen veel minder lang door.
Dankzij de vondst van het aandeel en onderzoek van de Universiteit van Utrecht wordt duidelijk dat de VOC veel armer was dan tot nu toe werd aangenomen en dat de bedrijfsvoering niet soepel verliep. Naast de uitgifte van aandelen sloot de VOC leningen bij onder andere particulieren om de expedities te kunnen bekostigen. Omdat het in financieel opzicht niet goed ging met de VOC, keerde zij in het begin geen dividend uit. Pas toen de aandeelhouders in opstand kwamen kregen zij in 1610 voor het eerst dividend uitgekeerd, in geld en goederen. Aandeelhouders hadden daarentegen geen zeggenschap in de bedrijfsvoering. Dit komt niet overeen met het beeld dat er tot nu toe was van de VOC als eerste moderne ‘open’ onderneming.
De binnenkant van het aandeel laat juist dat buitenspel zetten van de aandeelhouders heel mooi zien. Ze werden gecompenseerd door dividendbetalingen ter waarde van hun oorspronkelijke inleg en een jaarlijkse rentevergoeding van 6,25%, wat niet meer was dan de toenmalige rente voor Hollandse obligaties. Dat dit bedrag zo laag was, is dankzij het scriptieonderzoek van Ruben Schalk goed te begrijpen. Vanwege de voortdurende geldproblemen van de VOC-kamer van Enkhuizen in de vroege jaren van de bedrijfsvoering moest geld worden geleend. Waarschijnlijk uit geldgebrek én om de crediteuren niet voor het hoofd te stoten met hoge dividenduitkeringen (geld dat dan immers niet meer gebruikt kon worden voor rentebetalingen aan obligatiehouders) werd de vergoeding voor de aandeelhouders gelijkgesteld met de rente op Hollandse obligaties.

Van wie was het aandeel oorspronkelijk?
Het aandeel staat op naam van ‘Pieter Hermansz boode’. Zijn woonplaats wordt niet vermeld. Nasporing maakt duidelijk dat hij uit Enkhuizen komt, en eigenlijk Pieter Harmensz heette. De toevoeging 'boode' is geen achternaam maar een beroepsaanduiding. Pieter Harmensz was burgemeestersbode van beroep. Na zijn overlijden is het aandeel in het archief van Enkhuizen terecht gekomen. Dat archief wordt in het Westfries Archief in Hoorn bewaard.

Voor welke andere inzichten heeft de vondst van het aandeel gezorgd?
Dankzij de vondst van het aandeel en onderzoek van de Universiteit van Utrecht wordt duidelijk dat de VOC veel armer was dan tot nu toe werd aangenomen en dat de bedrijfsvoering niet soepel verliep. Naast de uitgifte van aandelen sloot de VOC leningen bij onder andere particulieren om de expedities te kunnen bekostigen. Omdat het in financieel opzicht niet goed ging met de VOC, keerde zij in het begin geen dividend uit. Pas toen de aandeelhouders in opstand kwamen kregen zij in 1610 voor het eerst dividend uitgekeerd, in geld en goederen. Aandeelhouders hadden daarentegen geen zeggenschap in de bedrijfsvoering. Dit komt niet overeen met het beeld dat er tot nu toe was van de VOC als eerste moderne ‘open’ onderneming.

Hoeveel is het aandeel waard?
De nominale waarde van het aandeel is 150 gulden. De gemeente Enkhuizen, eigenaar van het document, mag en wil het niet verkopen. Daarom is een waardering in geld niet belangrijk. Overigens is ook de historische waarde van het document zeer groot.

Waar is het aandeel te bewonderen?
Vanaf 10 september staat het aandeel centraal in een tentoonstelling over de VOC in het Westfries Museum in Hoorn. Behalve ’s werelds oudste aandeel is er ook het grootboek van de VOC-kamer Enkhuizen te zien. In dat grootboek staat de inschrijving van Pieter Harmensz vermeld. Ook het octrooi (de oprichtingsakte) van de VOC van 20 maart 1602, is speciaal voor deze tentoonstelling overgebracht vanuit het Nationaal Archief. De tentoonstelling is tot en met 21 november 2010 te zien. Het Westfries Museum bevindt zich aan de Roode Steen 1 in Hoorn. Het museum is van maandag t/m vrijdag van 11.00 tot 17.00 uur geopend en op zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur.

Bekijk het Document

Klik op bovenstaande knop om het document te bekijken met behulp van een pageflip applicatie

Blader door de pagina's van het document en vergroot ze om een beter zicht te krijgen op de tekst.

Ontcijfer het Document

Klik op bovenstaande knop om het document te oncijferen met behulp van een javascript applicatie

Door transcriptie van de tekst kunnen we een inzicht geven in de betekenis van elke regel in het document.