Deze website maakt gebruik van cookies. Klik hier voor meer informatie.      Sluiten

's Werelds oudste aandeel

In 2010 ontdekte Ruben Schalk, geschiedenisstudent aan de Universiteit Utrecht, tijdens zijn scriptieonderzoek in het Westfries Archief te Hoorn het tot nu toe oudst bekende ‘aandeel’ ter wereld. Het stuk dateert uit 1606 en is uitgegeven door de VOC-kamer Enkhuizen.

Het document staat op naam van de Enkhuizer ‘Pieter Hermanszoon boode’. Eigenlijk heette hij Pieter Harmensz, zijn beroep was kamerbode van de burgemeesters. Na zijn overlijden in 1638 liet hij het aandeel na aan zijn weduwe en hun dochter Ada. Uiteindelijk is het in het stadsarchief van Enkhuizen terechtgekomen. Dit wordt bewaard in het Westfries Archief in Hoorn, het Regionaal Historisch Centrum voor oostelijk West-Friesland.

VOC Enkhuizen

De Verenigde Oostindische Compagnie was de grootste handelsonderneming in de zeventiende en achttiende eeuw. Het was de eerste naamloze vennootschap met vrij verhandelbare aandelen ter wereld. De openbare inschrijving in de VOC liep tot 1 september 1602. Iedereen kon zijn geld inleggen in de nieuwe onderneming. Onder de investeerders in Enkhuizen (538 in totaal) bevonden zich opvallend veel ambachtslieden, kleine ondernemers en burgers zoals Pieter Harmensz. De VOC-kamer Enkhuizen had, na Amsterdam en Middelburg, met 540.000 gulden de op twee na grootste inbreng in het aandelenkapitaal van de VOC.

‘Aandeel’

Het Enkhuizer ‘aandeel’ dateert van 9 september 1606. Dat is de datum waarop Pieter Harmensz zijn laatste termijn betaalde van zijn investering van 150 gulden. Deze werd bijgeschreven in het Grootboek van de VOC-kamer Enkhuizen. Als bewijs van betaling kreeg Pieter Harmensz dit 'aandeel', dat eigenlijk een soort kwitantie is. Heel bijzonder zijn ook gedetailleerde beschrijvingen aan de binnenkant van dividenduitkeringen tot maar liefst 1650. Aantekeningen op drie eerder ontdekte soortgelijke archiefstukken lopen veel minder lang door. Vrijwel meteen na het sluiten van de inschrijving ontstond er handel in VOC-aandelen. Dit vormde de aanzet voor het ontstaan van de Amsterdamse Beurs, de oudste effectenbeurs ter wereld. Het Enkhuizer ‘aandeel’ is bijna drie weken ouder dan de vorige ‘recordhouder’, gedagtekend 27 september 1606. Dat document is in handen van een groep Duitse beleggers, die het voor een astronomisch bedrag te koop aanbieden. Hoe dit exemplaar in Duitsland terecht is gekomen, is overigens onduidelijk. Zeker is dat het omstreeks 1980 nog in het Stadsarchief Amsterdam berustte.

Veranderd inzicht

Dankzij de vondst en onderzoek van de Universiteit Utrecht is duidelijk geworden dat de VOC aanvankelijk veel meer financiële problemen had dan tot nu toe bekend was en dat de bedrijfsvoering niet soepel verliep. Naast de uitgifte van aandelen sloot de VOC leningen af bij onder andere particulieren om de expedities te kunnen bekostigen. Vanwege de financiële nood keerde de VOC in het begin geen dividend uit. Pas toen de aandeelhouders in opstand kwamen, kregen zij vanaf 1610 dividend uitgekeerd, deels in geld en deels in specerijen. Hun aanspraken op zeggenschap in de bedrijfsvoering bleven echter ontbeantwoord. Dit komt niet overeen met het bestaande beeld van de VOC als eerste moderne ‘open’ onderneming. Overigens behielden de aandeelhouders wel recht op dividend.

Bekijk het Document

Klik op bovenstaande knop om het document te bekijken met behulp van een pageflip applicatie

Blader door de pagina's van het document en vergroot ze om een beter zicht te krijgen op de tekst.

Ontcijfer het Document

Klik op bovenstaande knop om het document te oncijferen met behulp van een javascript applicatie

Door transcriptie van de tekst kunnen we een inzicht geven in de betekenis van elke regel in het document.

Deze website is een initiatief van: Westfries Archief Westfries Museum